Nowela VAT: przedsiębiorcy buntują się przeciw nowym obowiązkom

Polska izba gospodarcza ostro krytykuje nowelizację ustawy o VAT, twierdząc, że przepisy przerzucają na uczciwe firmy obowiązki, które powinny spoczywać na organach skarbowych.

Czego dotyczy nowela ustawy o VAT i dlaczego budzi sprzeciw?

Proponowana nowelizacja rozszerza instytucję odpowiedzialności solidarnej nabywcy oraz nakłada nowe obowiązki weryfikacyjne na przedsiębiorców, szczególnie w zakresie usług niematerialnych. Hanna Mojsiuk, prezes Północnej Izby Gospodarczej w Szczecinie, podkreśla, że przepisy wydają się nieproporcjonalne do celu, jaki mają realizować.

Przedsiębiorcy wyrażają rozczarowanie, ponieważ wiele mówi się o deregulacji prawa i podatków, ale praktyka idzie w przeciwnym kierunku. Zamiast ułatwiać prowadzenie małej firmy, nowe regulacje wprowadzają dodatkowe obowiązki i nadzór. Ekspertka finansowa Agnieszka Zamaro-Wiśniewska wskazuje, że projekt „w praktyce odchodzi od logiki ochrony uczciwe firm przed nieświadomym udziałem w oszustwach VAT. Zamiast dawać przedsiębiorcy ochronę, nakłada na niego dodatkowe obowiązki weryfikacyjne”.

Jakie konkretne obowiązki muszą spełnić przedsiębiorcy?

Nowe przepisy wymagają od właścicieli firm szczegółowej analizy sytuacji podatkowej i finansowej swoich kontrahentów, szczególnie w przypadku usług takich jak:

• księgowość,
• doradztwo,
• marketing,
• IT,
• rekrutacja.

Przedsiębiorcy będą zmuszeni do weryfikacji kontrahentów i ponoszenia odpowiedzialności solidarnej za ich rozliczenia VAT. Jak zauważa Zamaro-Wiśniewska, „to nabywca ma wykonać część pracy kontrolnej, która powinna należeć do państwa”.

Czy państwo nie dysponuje już wystarczającymi narzędziami kontroli?

Polska administracja skarbowa ma do dyspozycji rozbudowany system nadzoru nad rozliczeniami VAT. Eksperci Północnej Izby Gospodarczej wskazują na następujące instrumenty:

Narzędzie kontroli	Funkcja
JPK_VAT (Jednolity Plik Kontrolny)	Raportowanie danych VAT do organów skarbowych
STIR	Система identyfikacji transakcji i ryzyka
Biała Lista Podatników	Weryfikacja statusu VAT kontrahentów
Split Payment (podzielona płatność)	Mechanizm ochrony przed oszustwami VAT
KSeF (Krajowy System e-Faktur)	Bieżący dostęp do danych fakturowych i transakcji

Kluczowy argument przedsiębiorców: Krajowa Administracja Skarbowa deklaruje ponad 90% skuteczności kontroli typowanych przy użyciu narzędzi analitycznych. Jeśli istniejące mechanizmy działają tak efektywnie, dlaczego kolejne obowiązki weryfikacyjne mają być przerzucane na firmy?

Co to oznacza dla małych i średnich firm?

Nowe obowiązki będą szczególnie dotkliwe dla sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, które stanowią fundament polskiej gospodarki. Podczas gdy duże firmy posiadają dedykowane działy podatkowe i prawne, zdolne do obsługi skomplikowanych procedur, małe firmy będą musiały:

• tworzyć dodatkowe procedury i checklisty weryfikacyjne,
• prowadzić archiwa dowodów wykonania usług,
• wdrażać mechanizmy selekcji kontrahentów,
• dokumentować transakcje w rozszerzonej formie.

Wszystko to wiąże się ze znaczącymi kosztami organizacyjnymi i administracyjnymi. Małe firmy, które często operują na wąskich marżach, mogą mieć trudności z pokryciem tych wydatków bez zwiększenia cen dla klientów.

Czy przedsiębiorca ma dostęp do informacji potrzebnych do weryfikacji?

Tutaj leży sedno problemu. Przedsiębiorca może sprawdzić jedynie:

• status VAT kontrahenta,
• numer rachunku bankowego,
• dane rejestrowe,
• podstawowe dokumenty.

Jednak nie ma dostępu do informacji, którymi dysponuje administracja skarbowa:

• czy kontrahent faktycznie odprowadzi VAT,
• czy ma problemy w rozliczeniach,
• czy administracja identyfikuje go jako podmiot podwyższonego ryzyka.

Jak pisze Zamaro-Wiśniewska: „Oczekiwanie, że mała lub średnia firma będzie podmiotem, który jako pierwszy ma wychwycić ryzyko podatkowe, oznacza w praktyce obciążenie jej zadaniami, których sama administracja nie wykonuje w pełni samodzielnie, mimo że ma do tego narzędzia”.

Jaki jest stanowisko izb gospodarczych?

Północna Izba Gospodarcza przygotowała apel o wnikliwe przeanalizowanie przepisów. Izba konsekwentnie podkreśla, że:

1. Państwo powinno zwalczać oszustwa podatkowe, ale nie kosztem uczciwych przedsiębiorców.
2. Istniejące narzędzia są wystarczające – jeśli KAS deklaruje 90% skuteczności, ustawodawca powinien wykazać, dlaczego są niewystarczające.
3. Odpowiedzialność nie powinna być przerzucana – przedsiębiorcy nie powinni być odpowiedzialni za działania przestępców.
4. Split payment powinien być utrzymany – mechanizm ten miał chronić uczciwe firmy przed nieświadomym udziałem w oszustwach, a nie nakładać dodatkowe obowiązki.

Izba apeluje o wykreślenie przepisów rozszerzających odpowiedzialność solidarną oraz pozostawienie pełnej ochrony wynikającej z mechanizmu podzielonej płatności.

Co to oznacza dla Ciebie jako przedsiębiorcy?

Jeśli prowadzisz małą lub średnią firmę w Polsce, nowela VAT może mieć bezpośredni wpływ na Twoją działalność:

Zwiększone koszty administracyjne – będziesz musiał wdrożyć nowe procedury i systemy weryfikacji kontrahentów, co pochłonie czas i zasoby.

Większa odpowiedzialność – ponosić będziesz solidarną odpowiedzialność za rozliczenia VAT swoich kontrahentów, mimo że nie masz pełnego wglądu w ich sytuację finansową.

Dysproporcja w stosunku do dużych firm – duże podmioty łatwiej będą mogły wdrożyć skomplikowane procedury, podczas gdy małe firmy mogą mieć kłopoty z ich realizacją.

Konieczność monitorowania zmian – warto śledzić stanowisko parlamentu i izb gospodarczych, ponieważ przepisy mogą ulec zmianie w wyniku apeli przedsiębiorców.

Przedsiębiorcy planują walkę w senacie o zliberalizowanie przepisów, dlatego sytuacja może się jeszcze zmienić. Warto być na bieżąco z informacjami dotyczącymi zmian w prawie podatkowym.