Serwatka zamiast odpadu. Jak mała mleczarnia ratuje się kosmetykami

Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Rawiczu zamieniła produkcyjny odpad w nowy produkt — naturalne kosmetyki Milky Whey — aby przetrwać kryzys branży mleczarskiej i zapewnić godny byt lokalnym rolnikom.

Mała manufaktura z około 140-letnim doświadczeniem stanęła przed wyborem: zamknąć się lub szukać innowacyjnych rozwiązań. Prezes Jacek Myślecki, kierujący OSM Rawicz od trzech lat, wybrał drugą drogę. Kiedy przejął stanowisko, mleczarnia była praktycznie skazana na upadłość — liczba dostawców spadła z 500 do zaledwie 100 rolników z rejonu południowej Wielkopolski.

Serwatka jako źródło nowych przychodów

Pomysł na kosmetyki zrodził się z pragmatycznego podejścia do problemu. Serwatka kwaśna, pozostająca po produkcji twarogu półtłustego, tradycyjnie kierowana była do oczyszczalni lub na paszę dla świń — rozwiązania mało rentowne i nieekologiczne. Myślecki dostrzegł, że produkt zawiera cenne substancje i powinien być wykorzystany inaczej.

“Uznałem, że musimy znaleźć rozwiązanie, by problem przekuć w zysk” — wyjaśnia prezes. Szczęśliwym przypadkiem natrafił na firmę Symbiosis, specjalizującą się w produkcji kosmetyków z serwatki (dotychczas z tofu). Współpraca okazała się naturalna i szybka — już powstała linia kosmetyków Milky Whey z serii Back to Comfort, produkowana przez Symbiosis na bazie serwatki OSM Rawicz.

Innowacja, którą nikt wcześniej nie robił

Pionierskość projektu polega na kilku elementach. Po pierwsze, nikt w Polsce nie produkował kosmetyków z serwatki krowiej. Po drugie, rozwiązanie wpisuje się w gospodarkę obiegu zamkniętego — w firmie, która nie stać na nowoczesne urządzenia, znaleziono alternatywę dla modernizacji.

Firma Symbiosis opracowała patentową technologię ekstrakcji wody z serwatki oraz pozyskiwania substancji odżywczych: witamin, ryboflawiny i kwasu mlekowego. Kosmetyki zawierają wiele składników prozdrowotnych — regenerujących i przeciwzapalnych — bez użycia ani grama wody spożywczej.

Ekologia i skrócenie łańcuchów dostaw

Projekt ma wymiar ekologiczny. Tradycyjnie firmy kosmetyczne importują potrzebne substancje z Chin, co wiąże się z transportem kontenerowym i zanieczyszczeniem oceanów. OSM Rawicz i Symbiosis przewożą serwatkę zaledwie kilkadziesiąt kilometrów do Poznania.

“Ucinamy łańcuchy dostaw, wyprawy kontenerowcami, zanieczyszczanie oceanów, bo po prostu to wszystko mamy na miejscu” — mówi Myślecki. To nie tylko kwestia środowiska, ale również strategii biznesowej — zmniejszenie kosztów logistyki i niezależność od dostaw z zagranicy.

Walka o przetrwanie małej mleczarni

Prezes Myślecki nie ukrywa, że sytuacja branży mleczarskiej jest trudna. Agresja sieci handlowych, spadek eksportu do Chin, przekierowanie towaru na rynek wewnętrzny przez dużych producentów — wszystko to przyczynia się do wyniszczenia małych mleczarni, sklepików i hurtowników.

Organizacje branżowe zaczęły rozmawiać o ochronie rynku mleka zbyt późno, a ich wpływ na politykę rządową jest ograniczony. Myślecki podkreśla, że rozproszona produkcja mleczarska jest strategiczna dla bezpieczeństwa krajowego. COVID pokazał, że ograniczenia w łańcuchach dostaw mogą być katastrofalne — zamykanie małych hodowli i mleczarni powoduje uzależnienie od dostaw z zewnątrz.

“Wielkie koncerny w razie problemu zwiną się z Polski w sekundy i nie będą na nic patrzeć, na to czy pozostawiają ludzi tutaj w kłopocie czy nie” — ostrzega prezes.

Zaangażowanie społeczności lokalnej

OSM Rawicz nie ogranicza się do produkcji. Firma angażuje lokalny biznes — rawickie gabinety kosmetyczne, szkoły średnie (gdzie prezentuje właściwości kosmetyków), oraz oferuje produkt dostawcom mleka. To budowanie ekosystemu, w którym wszyscy mogą zyskać.

Part projektu to również zaangażowanie społeczne. Myślecki planuje, aby część zysków ze sprzedaży kosmetyków trafiła na cele dobroczynne — konkretnie na Fundację Na Ratunek Dzieciom z Chorobą Nowotworową, z którą współpracuje prywatnie od lat. Propozycja to oddawanie 1-2 złotych z każdego kosmetyku na społecznie użyteczny cel — decyzję musi zaakceptować Rada Nadzorcza.

Co to oznacza dla branży

Historia OSM Rawicz pokazuje, że małe firmy mogą konkurować z gigantami poprzez innowacyjność i specjalizację. Zamiast walczyć na polu ceny i skali, stawiają na unikalność, ekologię i wartości społeczne. Kosmetyki Milky Whey są dostępne w aptekach, sklepach kosmetycznych, na Allegro i w kanałach detalicznych mleczarni.

Projekt ma również szerszy wymiar — demonstruje, że gospodarka obiegu zamkniętego nie jest tylko hasłem, ale praktycznym rozwiązaniem dla małych producentów. Serwatka, dotąd odpad, staje się surowcem wartościowym. Rolnicy, zagrożeni upadkiem, mogą liczyć na stabilne odbiorcy i nowe źródła przychodu.

Prezes Myślecki wierzy, że znajdą sposób na budowanie bezpieczeństwa finansowego poprzez alternatywne źródła przychodu. Dla branży mleczarskiej to sygnał — przetrwanie nie polega na czekaniu na pomoc rządową, ale na kreatywności, współpracy i gotowości do zmian.