ZUS zmienia przepisy: jak przedsiębiorcy odzyskają składki

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rozpoczęło prace nad nowelizacją przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych, aby ograniczyć negatywne skutki kwestionowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tytułu do ubezpieczeń społecznych po wielu latach prowadzenia działalności.

Jak powstała inicjatywa zmian w przepisach ZUS?

Impulsem do prac legislacyjnych było wystąpienie Agnieszki Majewskiej, Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, z 12 czerwca 2026 roku do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Rzecznik zwróciła uwagę na konkretny problem: przedsiębiorcy mogą mieć trudności z odzyskaniem opłaconych składek, jeżeli ZUS po wielu latach zakwestionuje dotychczasowy tytuł do ubezpieczeń społecznych.

To nie jest przypadek marginalny. Przedsiębiorcy zgłaszają sprawy pokazujące, że niektóre przepisy, choć formalnie obowiązują od lat, w praktyce prowadzą do dotkliwych konsekwencji finansowych. Dlatego właśnie rola Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców polega na reagowaniu na takie sytuacje i inicjowaniu zmian systemowych. Ministerstwo odpowiedziało pozytywnie na apel, informując o przygotowaniu projektu nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i innych aktów normatywnych.

Jakie konkretne rozwiązania zawiera projekt ustawy?

Ministerstwo przedstawiło założenia projektu, które mają rozwiązać problem przedsiębiorców. Oto najważniejsze elementy planowanych zmian:

Automatyczne określenie właściwego tytułu ubezpieczenia

Projekt zobowiązuje ZUS do wydawania decyzji określającej właściwy tytuł do ubezpieczenia społecznego. To oznacza, że Zakład będzie musiał jasno sformułować, na jakiej podstawie przedsiębiorca powinien być ubezpieczony. Dotychczasowa praktyka mogła być niejasna, co prowadziło do sporów.

Przeksięgowanie składek bez udziału przedsiębiorcy

Nowe przepisy umożliwią przeksięgowanie składek pomiędzy właściwymi tytułami i kontami bez konieczności angażowania przedsiębiorcy. To znacznie uprości proces i zmniejszy biurokrację. Przedsiębiorca nie będzie musiał składać dodatkowych wniosków ani dokumentów — ZUS dokona przeksięgowania na podstawie wydanej decyzji.

Ustalanie wysokości nienależnie opłaconych składek

ZUS będzie zobowiązany do ustalenia wysokości nienależnie opłaconych składek za cały okres objęty decyzją. To kluczowe, bo przedsiębiorca będzie wiedział dokładnie, ile pieniędzy mu się należy.

Przedłużony termin na złożenie wniosku o zwrot

Termin na złożenie wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek będzie liczony od dnia doręczenia decyzji określającej wysokość nadpłaty. To daje przedsiębiorcy czas na przygotowanie się i zaplanowanie kroków prawnych.

Ochrona prawa do świadczeń przy zmianie tytułu

Planowane zmiany obejmą także zasady zachowania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w przypadku zmiany tytułu ubezpieczenia. Przedsiębiorca nie straci uprawnień do świadczeń, nawet jeśli jego status zmieni się wskutek decyzji ZUS.

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Dla przedsiębiorców te zmiany stanowią znaczną poprawę bezpieczeństwa prawnego i finansowego. Dotychczas przedsiębiorca, który przez wiele lat opłacał składki na ZUS na podstawie jednego tytułu ubezpieczenia, mógł nagle stracić wpłacone pieniądze, jeśli Zakład zmienił zdanie. Nowe przepisy mają wyeliminować to zagrożenie.

Aspekt zmian	Dotychczasowa sytuacja	Po zmianach (założenia)
Określenie tytułu ubezpieczenia	Niejasne, mogło być kwestionowane	ZUS wyda jasną decyzję
Przeksięgowanie składek	Wymaga udziału przedsiębiorcy	Automatyczne, bez angażowania przedsiębiorcy
Zwrot nienależnych składek	Trudny do odzyskania	Ustalony przez ZUS, termin liczony od decyzji
Prawo do świadczeń	Mogło być utracone	Zachowane przy zmianie tytułu
Bezpieczeństwo finansowe	Niskie	Zwiększone

Kiedy wejdą w życie nowe przepisy?

Projekt nowelizacji znajduje się na etapie prac legislacyjnych. Ministerstwo skierowało wniosek o wpis projektu do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów wraz z Oceną Skutków Regulacji. Agnieszka Majewska, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, zapowiedziała aktywne monitorowanie dalszych prac i przedstawianie stanowiska na każdym etapie procesu legislacyjnego.

Jakie są następne kroki dla przedsiębiorców?

Jeśli jesteś przedsiębiorcą, który ma otwartą sprawę dotyczącą kwestionowania tytułu do ubezpieczenia społecznego, warto:

• Śledzić postępy legislacyjne — informacje o zmianach będą dostępne na stronie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
• Dokumentować wszystkie składki — przechowuj potwierdzenia wpłat i korespondencję z ZUS
• Skonsultować się z doradcą podatkowym — jeśli masz już sprawę w toku, warto wiedzieć, jak nowe przepisy mogą na nią wpłynąć
• Zgłaszać problemy — jeśli napotkasz trudności z ZUS, możesz zwrócić się do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców

Zmiany w przepisach ZUS to wynik konsekwentnych działań i merytorycznego dialogu z administracją publiczną. Pokazuje to, że problemy przedsiębiorców mogą być słyszane i rozwiązywane na poziomie ministerialnym, jeśli zostaną odpowiednio zgłoszone i uzasadnione.