Susza 2026: Jak ubiegać się o pomoc dla rolników?

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi uruchomiło 2 lipca 2026 roku aplikację “Zgłoś szkodę rolniczą”, która umożliwia rolnikom oficjalne potwierdzenie strat spowodowanych suszą i ubieganie się o pomoc finansową. Aplikacja dostępna na stronie aplikacje.gov.pl stanowi jedyną ścieżkę do uzyskania dokumentu potwierdzającego szkody suszowe w obecnym stanie prawnym.

Skala suszy w Polsce w 2026 roku

Sezon wegetacyjny 2026 roku przyniósł rolnictwu poważny deficyt wody w wielu regionach kraju. Według Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej IUNG-PIB z 23 czerwca 2026 roku, zagrożenie suszą stwierdzono dla dziewięciu grup upraw, w tym zbóż jarych i ozimych, rzepaku i rzepiku, kukurydzy, roślin strączkowych oraz wybranych upraw sadowniczych.

Skala zjawiska jest zróżnicowana w zależności od uprawy. Susza w zbożach jarych objęła 1547 gmin, czyli około 63 procent wszystkich gmin w Polsce. W zbożach ozimych zagrożenie dotyczyło 1388 gmin, w krzewach owocowych – 809 gmin, natomiast w drzewach owocowych zagrożenie stwierdzono dotychczas jedynie w 14 gminach. Lokalne opady z drugiej połowy czerwca nie odwróciły sytuacji, zwłaszcza tam, gdzie wcześniejszy deficyt wody i utrzymujące się wysokie temperatury pogorszyły stan upraw.

Jak korzystać z aplikacji suszowej?

Dostęp do systemu obwarowany jest dwoma warunkami. Po pierwsze, wnioskodawca musiał złożyć wniosek o płatności bezpośrednie na 2026 rok – aplikacja czerpie dane o działkach i uprawach bezpośrednio z systemu eWniosekPlus, dlatego błędnie zadeklarowana uprawa lub pominięta działka mogą zaniżyć późniejsze oszacowanie szkód. Po drugie, konieczne jest posiadanie aktywnego Profilu Zaufanego, bo tylko nim można ostatecznie podpisać wniosek.

System działa w dwóch fazach. W fazie roboczej rolnik może wielokrotnie logować się do aplikacji, aktualizować zadeklarowany poziom strat i korygować dane w miarę pogarszania się sytuacji na polach. Sytuacja zmienia się jednak nieodwracalnie w chwili podpisania wniosku Profilem Zaufanym – od tego momentu jakiekolwiek korekty, w tym poprawki oczywistych pomyłek, nie są już możliwe.

Co to oznacza dla rolnika: Doradcy rolniczy rekomendują strategiczne podejście – należy rozpocząć wypełnianie wniosku wcześnie, ale podpisać go możliwie blisko terminu 15 października, aby uwzględnić pełny obraz strat z kolejnych okresów raportowania IUNG-PIB, zanim wniosek zostanie zablokowany.

Kiedy pojawia się protokół strat?

W zależności od wprowadzonych danych system generuje jeden z dwóch dokumentów. Protokół oszacowania strat pojawia się, jeśli szkody przekraczają 30 procent średniej rocznej produkcji gospodarstwa – ten dokument otwiera drogę do głównych instrumentów wsparcia. Kalkulacja oszacowania szkód generuje się, gdy próg 30 procent nie został osiągnięty – ta druga nie otwiera drogi do głównych form pomocy.

Stawki pomocy suszowej – co wiadomo?

Samo uzyskanie protokołu z aplikacji nie oznacza jeszcze wypłaty środków – warunkiem uruchomienia pomocy jest odrębne rozporządzenie Rady Ministrów. Stawki obowiązujące dla strat z 2026 roku nie zostały jeszcze ustalone, ale punktem odniesienia pozostają stawki stosowane przy poprzedniej pomocy suszowej uruchomionej w 2025 roku za straty z 2024 roku.

Rodzaj uprawy	Stawka pomocy (zł/ha)
Zboża	1000–1500
Rzepak	1200–1800
Kukurydza	1500–2000
Rośliny strączkowe	1000–1400
Owoce miękkie	2000–3000

Tabela oparta na stawkach z 2025 roku – ostateczne stawki na 2026 rok będą ustalone rozporządzeniem Rady Ministrów.

Co to oznacza dla rolnika: Rzeczywista wysokość pomocy zależy od ostatecznych stawek ustalonych przez rząd, ale można się spodziewać, że będą zbliżone do poprzednich poziomów. Warto śledzić komunikaty Ministerstwa Rolnictwa w celu poznania dokładnych kwot.

Rola ubezpieczenia w wysokości pomocy

Wypłata w pełnej wysokości zależy od posiadania polisy ubezpieczeniowej. Jeżeli rolnik nie objął komercyjnym ubezpieczeniem od co najmniej jednego ryzyka klimatycznego – suszy, gradu, deszczu nawalnego, przymrozków wiosennych, powodzi lub huraganu – co najmniej 50 procent powierzchni upraw w plonie głównym, przysługująca mu pomoc zostaje obniżona o połowę.

Na dopłaty do składek ubezpieczeniowych – sięgające do 65 procent ich wartości – w budżecie na 2026 rok zabezpieczono 629 milionów złotych. Doradcy rolniczy rekomendują przeanalizowanie opłacalności wykupienia polisy obejmującej co najmniej jedno z wymaganych ryzyk pogodowych, biorąc pod uwagę skutek w postaci połowicznej redukcji ewentualnej pomocy.

Krytyka systemu i postulaty zmian

Samorząd rolniczy krytykuje obecny model za to, że wyniki generowane w oparciu o dane IUNG-PIB i aplikację mogą nie pokrywać się z obrazem strat widocznym na polach. Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR) domaga się uwzględnienia oceny terenowej jako uzupełnienia systemu cyfrowego. Ministerstwo odpowiedziało odmownie na postulat przywrócenia komisji dla suszy, wskazując na ryzyko paraliżu administracyjnego przy konieczności powołania w krótkim czasie tysięcy zespołów terenowych.

Odrębnym problemem, który ujawnił się w tym sezonie, jest brak w polskim prawie definicji ekstremalnie wysokiej temperatury jako samodzielnej klęski żywiołowej. Szkody spowodowane bezpośrednim przegrzaniem owoców – zjawisko określane w branży jako “ugotowanie na krzakach” – nie są obecnie podstawą do wygenerowania protokołu strat. Problem dotknął przede wszystkim plantacje porzeczek, agrestu i wczesnych odmian borówki amerykańskiej, głównie w województwie małopolskim.

Co robić teraz?

Kluczowe działania dla rolnika dotkniętego suszą to: sprawdzenie zgodności danych z eWniosekPlus z rzeczywistym stanem upraw, rozpoczęcie wypełniania wniosku bez zwlekania, ale odkładanie jego ostatecznego podpisania możliwie blisko terminu 15 października 2026 roku, oraz przeanalizowanie opłacalności ubezpieczenia upraw od co najmniej jednego ryzyka klimatycznego. Każda z tych decyzji może wpłynąć na ostateczną wysokość otrzymanej pomocy.